शंकर खत्री
इटहरी । ईटा उद्योग वा भट्टि भन्ने वित्तिकै हामी ठूलो चिम्नी र त्यसबाट निस्कने कालो वा सेतो धुवाको मूस्लो हेर्ने वित्तिकै चिन्ने गर्छौँ । नेपालमा सञ्चालन हुने ईटा उद्योगहरु भारतीय र तेस्रो देशबाट आयात हुने कोइलामा भर पर्दै आएका छन् ।
भारत सरकारले कोइलाको ओसारपसारमा रोक लागएपछि अहिले नेपालमा युरोपियन देश सँगै अमेरीकाको कोइला आयात हुने गरेको छ । ईटा उत्पानमा लाग्ने लागत मध्ये ४० प्रतिशतसम्म खर्च कोइलामा लाग्ने कोइला उद्योग सञ्चालन बताउँछन् ।
यसले ईटाको लागतमा मात्रै नभइ आम जनस्वास्थ्यमा पनि प्रतिकुल असर पारिरहेको छ । यसलाई न्यूनिकरण गर्दै बायोमासबाट नेपालमा ईटा उत्पादन गर्ने प्रयास सुरु गरिएको छ ।
यसले कोइला अभावमा नेपाली ईटा उद्योग बन्दहुने अवस्थामा कमि आउने नेपालमा बायोमास प्रणालि विकास र प्रयोगको क्षेत्रमा काम गर्दै आएको संस्था इसिमोडकी बारिष्ठ बायुमण्डल विद्ध विद्या बन्माली प्रधान बताउँछिन् । ईटाको प्रयोग शून्य नै बनाउन नसके पनि त्यसको प्रयोग केहि हदसम्म घटाउने प्रयासमा आफूहरु लागिपरेको उनको भनाई छ ।
हाम्रै वरिपरि रहेका र हाम्रो खेतिबालिमा उत्पादन भएर खेर जाने बस्तुबाट बायोमास पेलेट बनाउन सकिन्छ । यसले खेरजाने घाँसपराललाई व्यावस्थापन गर्नुको साथै अन्य फोहोरलाई व्यवसायीक सम्भावना भएका सामग्रीको रुपमा पुन प्रयोग गर्न सहयोग गर्दछ । धानको भुस, पराल, मकैको खोया र बनजंगलमा रहेका झारपातबाट बायोमास बनाउन सकिने बातावरण क्षेत्रमा काम गर्ने संस्था मिनर्जीका इन्जिनियर सुयेस प्रजापतिको भनाई छ ।
नेपालमा बायोमास पेलेटको प्रयोग हुन सके नेपालबाट विदेशीने लाखौँ नेपाली मुद्रा संचित हुने मीनर्जीकी प्रबन्ध निर्देशक उषा मास्केको भनाइ छ । यस्तै हामी कहाँ रहेका र त्यतिकै खेर गइरहेका फोहोरलाई पनि उचित व्यवस्थापन गर्न सकिने उहाँले जानकारी दिनुभयो ।
बायोमास पेलेट छिट्टै जल्ले साथै कम समयमा नै तापमान उच्च हुने भएकाले कोइला भन्दा यो उचित मानिन्छ । साथै बायोमास पेलेटको प्रयोग गर्दा निस्कने धुवाले बायुमण्डलमा कम असर गर्दछ । प्रकृति र उद्योगी दुबैलाई यसको प्रयोगले फाइदा पुग्ने वातावरणविद्हरु बताउँछन् ।
